Żagle i nie tylko - Strona Pomorskiej Fundacji Sportu i Turystyki Osób Niepełnosprawnych Keja

WYKŁAD VII

"ŻAGLE I NIE TYLKO"

W tym wykładzie, w ramach grafomanii, będzie trochę o metodach nazewnictważagli i nie tylko.
Najpierw jednak spróbuję wyjaśnić nazewnictwo elementów żagli. Żagiel trójkątny ma odpowiednie nazewnictwo dla poszczególnych rogów i krawędzi. Róg przedni (ten który przy sztakslach jest mocowany do sztagownika ,czyli tam gdzie sztag dopokładu, a przy żaglach stawianych na bomie, to ten róg przy pięcie bomu)nazywa się rogiem halsowym. Róg do którego mocujemy fał (czyli linęstawiającą żagiel) to róg fałowy, a trzeci róg, do którego mocujemy linysłużące do ustawiania żagla względem wiatru (czyli szoty), nazywa się rogiem szotowym. Teraz krawędź przednia żagla to lik przedni, krawędź dolna, to likdolny, a krawędź tylna to lik wolny. Ta sprawa przedstawia się w przypadku żagla trójkątnego.
Mogą jeszcze wystąpić żagle czworokątne i wtedy dodatkowo dochodzi róg gaflowy i lik górny (albo gaflowy). Oprócz tego możemy spotkać się jeszcze zpojęciem brytu. Żagiel nigdy nie jest jednym kawałkiem płótna. Jest onpozszywany z odpowiednio skrojonych pasów. Taki pas to właśnie bryt.
Teraz z kolei o drzewcach. Drzewce na jachtach i żaglowcach dzielą się namaszty, bomy, gafle i reje. Maszty "wyrastają" z pokładu i sięgają nieba.Bomy są poziome, przytwierdzone jednym końcem (pietą) do masztu i znajdująsię nisko, nad pokładem, podtrzymując dolny lik żagla. Gafel jest to drzewce bardzo podobne do bomu, tylko że podtrzymuje z kolei górny lik żagla (gafel występuje tylko przy żaglach czworokątnych, chociaż mogą być wyjątki). Reje z kolei są to poziome drzewca przymocowane w połowie swojej długości domasztu, z burty na burtę. Na rejach rozpinamy prostokątne żagle, gdy wiatrywieją z baksztagów lub fordewindu. Występują tylko na żaglowcach i o tychżaglach mówił nie będę.
Zajmijmy się najpierw żaglami stawianymi za masztem. Z reguły wykorzystująone jeszcze dodatkowe drzewce. Jeśli żagiel jest trójkątny, to wykorzystujetylko bom, a jeśli czworokątny, to również gafel na górze. Swoją nazwę mająod masztu na którym stoją. Teraz o nazwach masztów. Jeśli jest jeden, to jest to grotmaszt. Jeśli są dwa to, gdy przedni maszt jest wyższy od drugiego, towtedy mamy grotmaszt i bezanmaszt. Gdy natomiast przedni maszt jest niższyod drugiego, to mamy z kolei fokmaszt i grotmaszt. Stąd wynika, że główny żagiel rozpięty za najwyższym masztem będzie się nazywał grotem. Gdy masztówjest więcej... to ja nie wiem :). Wtedy, po prostu, nazewnictwo jest cechącharakterystyczną konkretnego żaglowca. W czasach prohibicji pływał,zajmując się przemytem pewien szkuner, który miał siedem masztów. Nazywały się tak, jak dni tygodnia :)))). Ja jednak omówię klasyczne ożaglowanie na żaglowcach i jachtach do trzech masztów.
Główny żagiel, rozpięty zagłównym masztem, to grot. Jeśli jest drugi, niższy maszt za nim, to mamy wtedy bezana. Jeżeli drugi, niższy maszt jest przed grotmasztem, to mamy na nim foka. Tyle o żaglach rozpinanych za masztami.Mamy jednak jeszcze żagle rozpinane przed masztami. Wspólna nazwa dla nichto sztaksle. Są one stawiane tak, że jednym likiem są przyczepiane do sztagui wciągane na górę. Sztaksle możemy nazywać w zależności od kroju, lubkolejności stawiania. Czasem sztaksli mamy więcej i tu zaczyna się problem.
Wszystko zależy od tego czy mamy fokmaszt czy nie. Jeśli nie mamy fokmasztu, to pierwszy sztaksel grota będzie po prostu nazywał się fokiem. Jeśli z kolei mamy fokmaszt, to będzie to po prostu sztaksel foka albo kliwer. Tutaj z kolei zależy to od kroju żagla. Jeśli sztaksel ma kształt trójkąta ostrokątnego, to będzie nazywał się genuą (róg szotowy po wybraniu żagla do bejdewindu zachodzi aż za maszt ). Jeśli z kolei ten róg będzie tworzył kąt prosty, to będzie to fok, jeśli natomiast kąt rozwarty, to będzie to kliwer.
Czasem jeszcze na niektórych żaglowcach jest stawiany jeden sztaksel przedkliwrem i nazywa się on lataczem. Tam nie dość, że róg szotowy tworzy kątrozwarty, to jeszcze dodatkowo znajduje się bardzo wysoko nad pokładem.
Reasumując, ze sztaksli mamy od przodu: latacz, kliwer, fok (lub sztakselfoka, jak mamy fokmaszt) i zamiennie z nim, na słabsze wiatry, genuę. Jeśli zkolei występuje jeszcze sztaksel bezana, to nazywa się on apsel. Z trójkątnych żagli mogą jeszcze wystąpić topsle (stawiane nad czworokątnymżaglem gaflowym-nad gaflem).
Zamykając temat, wspomnę jeszcze o żaglach używanych tylko na jachtach, przy wiatrach od półwiatru do fordewindu. Może być to spinaker - trójkątny, kolorowy balon, stawiany na dodatkowym bomienie tylko przed masztem, ale i przed sztagiem .
Może być to genaker - bardzo podobny do spinakera, tylko nie wymaga dodatkowego bomu i stawia się go podobnie jak sztaksle, z jednym wyjątkiem -nie jest przypinany do sztagu.
Może to być również Big Boy - żagiel podobny do genakera, ale stawiany razemze spinakerem przy fordewindach.
Ufff, ale zagmatwałem...

To teraz o rodzajach jachtów i żaglowców:
maszt i 1 żagiel (grot) - ket (np olimpijski finn Kuśnierewicza)
1 maszt 2 żagle (fok i grot) - slup (zdecydowana większość jachtów)
1 maszt 3 żagle (kliwer, fok i grot) - kuter (Antica Jurka Wąsowicza)
2 maszty 3 żagle, pierwszy maszt wyższy (fok, grot i bezan) - kecz lub jol (wjolu bezanmaszt malutki) - Aliflanke
2 maszty 3 żagle pierwszy maszt niższy (kliwer (lub sztaksel foka), fok i grot - szkuner
3 maszty lub więcej, wszystkie żagle trójkątne, lub gaflowe - szkuner. Jeślima dużo sztaksli, to szkuner sztakslowy, jeśli ma żagle gaflowe, to gaflowy. Szkuner sztakslowy rozpoznamy po tym, że apsel jest duży i przez to grotmusi być jakby postawiony "na odwrót", trójkątny, bez bomu, ale za to z gaflem. Szkunery czasami na przednim maszcie mogą mieć jeden żagiel rejowyzwany bryfokiem. Przykładem szkunera sztakslowego jest Zawias.
2 maszty, ale pierwszy rejowy - brygantyna (Pogoria)
2 maszty, oba rejowe - bryg (Fryderyk Chopin)
3 maszty lub więcej, z czego tylko pierwszy rejowy - barkentyna.
3 maszty lub więcej, ale ostatni nie rejowy - barkmaszty lub więcej, wszystkie rejowe - fregata (oba nasze Dary).

--
Tomek Łangowski

<<powrót do ABC żeglowania